Okres ochronny po powrocie z urlopu wychowawczego

Czy po powrocie z urlopu wychowawczego przysługuje roczna ochrona?

Nie zawsze. Sam powrót z urlopu wychowawczego nie daje automatycznie 12 miesięcy ochrony przed zwolnieniem. Roczna ochrona, o której najczęściej mówi się w praktyce, wynika z art. 186⁸ § 1 Kodeksu pracy i jest związana ze złożeniem przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy.

Ochrona obowiązuje od momentu wskazanego w przepisach do dnia powrotu do pracy w nieobniżonym wymiarze, ale nie dłużej niż przez łączny okres 12 miesięcy. Jeżeli pracownik może korzystać z obniżonego wymiaru krócej, bo np. kończy mu się okres, w którym mógłby korzystać z urlopu wychowawczego, ochrona również będzie krótsza.

W praktyce oznacza to, że pracownica, która wykorzystała już znaczną część urlopu wychowawczego i chce wrócić do pracy na część etatu, powinna najpierw sprawdzić, czy nadal spełnia warunki do urlopu wychowawczego, ile tego urlopu realnie pozostało oraz czy nie upłynął już rok kalendarzowy, w którym dziecko kończy 6 lat.

Kto może złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy?

Zgodnie z art. 186⁷ § 1 Kodeksu pracy pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy wniosek w postaci papierowej albo elektronicznej o obniżenie wymiaru czasu pracy. Obniżony wymiar nie może być niższy niż połowa pełnego etatu. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić taki wniosek, jeżeli pracownik spełnia ustawowe warunki.

Uprawnienie do urlopu wychowawczego przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy, przy czym do tego okresu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Co do zasady urlop wychowawczy wynosi do 36 miesięcy i może być udzielony nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. W przypadku dziecka wymagającego osobistej opieki z powodu stanu zdrowia potwierdzonego odpowiednim orzeczeniem możliwy jest dodatkowy urlop wychowawczy, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Przy ustalaniu, czy pracownik nadal jest uprawniony do urlopu wychowawczego, trzeba uwzględnić m.in. wiek dziecka, dotychczas wykorzystany urlop, liczbę części urlopu, sytuację drugiego rodzica oraz zasadę nieprzenoszalnego miesiąca urlopu wychowawczego dla każdego z rodziców, z wyjątkami przewidzianymi w Kodeksie pracy.

Ile trwa ochrona przed wypowiedzeniem?

Ochrona wynikająca z art. 186⁸ Kodeksu pracy trwa od złożenia wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, ale nie dłużej niż przez łączny okres 12 miesięcy. Jeżeli pracownik złoży wniosek wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem pracy w obniżonym wymiarze, zakaz wypowiedzenia albo rozwiązania umowy zaczyna obowiązywać dopiero na 21 dni przed tą datą.

Nie oznacza to jednak, że każdy pracownik może zawsze uzyskać pełne 12 miesięcy ochrony. Wniosek o obniżenie etatu można złożyć tylko na okres, w którym pracownik mógłby korzystać z urlopu wychowawczego. Jeżeli do końca tego okresu pozostało np. 5 miesięcy, ochrona związana z obniżeniem etatu nie powinna być liczona jako pełne 12 miesięcy.

Jeżeli natomiast pracownik złoży wniosek już po tym, jak pracodawca dokonał czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, np. po wręczeniu wypowiedzenia, późniejszy wniosek nie cofnie skutków tej czynności. Umowa rozwiąże się w terminie wynikającym z wcześniej dokonanego wypowiedzenia.

Jak i kiedy złożyć wniosek o obniżenie etatu?

Wniosek należy złożyć co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Jeżeli pracownik nie zachowa tego terminu, pracodawca obniża wymiar czasu pracy nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Wniosek powinien być złożony w postaci papierowej albo elektronicznej. Powinien wskazywać w szczególności dane pracownika, dziecko, w związku z którym pracownik korzysta z uprawnienia, okres pracy w obniżonym wymiarze oraz wymiar etatu, w jakim pracownik chce pracować. Do wniosku dołącza się dokumenty wymagane przepisami wykonawczymi, w szczególności dokument potwierdzający urodzenie dziecka albo jego kopię oraz oświadczenie dotyczące dotychczasowego korzystania z pracy w obniżonym wymiarze w okresie, w którym pracownik mógłby korzystać z urlopu wychowawczego.

Pracodawca nie ocenia, czy obniżenie etatu jest dla niego organizacyjnie wygodne. Jeżeli wniosek spełnia wymagania ustawowe, a wskazany wymiar nie jest niższy niż połowa pełnego etatu, pracodawca powinien go uwzględnić.

Kiedy pracodawca może rozwiązać umowę mimo ochrony?

Ochrona z art. 186⁸ Kodeksu pracy nie jest bezwzględna. Rozwiązanie umowy przez pracodawcę jest dopuszczalne w razie ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy, a także wtedy, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Ochrona nie przedłuża też umowy zawartej na czas określony, jeżeli umowa kończy się z upływem terminu, na jaki została zawarta. Nie blokuje również rozwiązania umowy za porozumieniem stron, jeżeli pracownik świadomie zgadza się na takie porozumienie.

Osobnej analizy wymaga sytuacja zwolnień grupowych albo zwolnień z przyczyn niedotyczących pracownika u pracodawcy objętego ustawą o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy. W takich przypadkach przepisy szczególne mogą wpływać na zakres ochrony, dlatego znaczenie ma liczba zatrudnionych, tryb redukcji, przyczyna wypowiedzenia i to, czy mamy do czynienia z wypowiedzeniem definitywnym czy zmieniającym.

Co w opisanej sytuacji oznaczał powrót na zmniejszony etat?

Jeżeli pracownica wraca do pracy po wykorzystaniu znacznej części urlopu wychowawczego, nie można automatycznie przyjąć, że przysługuje jej pełny roczny okres ochronny. Trzeba ustalić, czy w chwili planowanego powrotu nadal jest uprawniona do urlopu wychowawczego oraz jak długo mogłaby jeszcze z tego urlopu korzystać.

Jeżeli do wykorzystania pozostał krótszy okres niż 12 miesięcy albo kończy się dopuszczalny termin korzystania z urlopu wychowawczego ze względu na wiek dziecka, wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy może obejmować tylko ten krótszy okres. W konsekwencji ochrona przed wypowiedzeniem również będzie krótsza niż pełne 12 miesięcy.

Gdyby natomiast pracownik po urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim nadal miał pełne uprawnienie do urlopu wychowawczego i złożył prawidłowy wniosek o obniżenie etatu na 12 miesięcy, ochrona mogłaby co do zasady objąć cały ten okres, z zastrzeżeniem ustawowych wyjątków.

FAQ

Czy każdy powrót z urlopu wychowawczego daje roczną ochronę przed zwolnieniem?

Nie. Roczna ochrona nie wynika z samego powrotu do pracy. Jest związana z prawidłowym wnioskiem pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego o obniżenie wymiaru czasu pracy i trwa maksymalnie 12 miesięcy.

Czy pracodawca może odmówić obniżenia etatu?

Jeżeli pracownik jest uprawniony do urlopu wychowawczego, złoży prawidłowy wniosek, a obniżony wymiar czasu pracy nie jest niższy niż połowa pełnego etatu, pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek.

Na ile dni wcześniej trzeba złożyć wniosek?

Wniosek należy złożyć co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem pracy w obniżonym wymiarze. Jeżeli pracownik złoży go później, pracodawca obniży wymiar czasu pracy najpóźniej po upływie 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Czy można złożyć wniosek elektronicznie?

Tak. Aktualnie Kodeks pracy dopuszcza złożenie wniosku w postaci papierowej albo elektronicznej. Dla celów dowodowych warto zachować potwierdzenie doręczenia wniosku pracodawcy.

Czy obniżenie etatu może być niższe niż pół etatu?

Nie w trybie art. 186⁷ Kodeksu pracy. W tym trybie wymiar czasu pracy po obniżeniu nie może być niższy niż połowa pełnego wymiaru. Możliwe jest więc np. 1/2, 3/4 albo 7/8 etatu.

Czy wniosek złożony po wypowiedzeniu zatrzyma rozwiązanie umowy?

Nie. Jeżeli pracodawca wcześniej dokonał czynności zmierzającej do rozwiązania umowy, późniejsze złożenie wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy nie anuluje tej czynności. Umowa rozwiąże się w terminie wynikającym z wypowiedzenia.

Czy ochrona działa przy umowie na czas określony?

Ochrona ogranicza możliwość wypowiedzenia albo rozwiązania umowy przez pracodawcę, ale nie przedłuża automatycznie umowy zawartej na czas określony. Jeżeli taka umowa kończy się z upływem terminu, wygasa zgodnie z jej treścią.

Podsumowanie

Po powrocie z urlopu wychowawczego pracownik może uzyskać ochronę przed wypowiedzeniem, jeżeli jako osoba nadal uprawniona do urlopu wychowawczego złoży wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy. Ochrona ta może trwać maksymalnie 12 miesięcy, ale w konkretnym przypadku może być krótsza, zwłaszcza gdy pracownik wykorzystał już znaczną część urlopu wychowawczego albo zbliża się koniec okresu, w którym może z niego korzystać.

Przed złożeniem wniosku warto dokładnie policzyć pozostały okres uprawnienia, sprawdzić wiek dziecka, zachować 21-dniowy termin i zadbać o prawidłową formę dokumentu. To od tych elementów zależy, czy pracodawca będzie związany wnioskiem i jaki będzie rzeczywisty zakres ochrony.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277 - art. 186, art. 186⁷, art. 186⁸ i art. 186^8a.
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 322 - dokumenty i treść wniosków związanych z uprawnieniami rodzicielskimi.
• Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników - znaczenie przepisów szczególnych przy redukcji zatrudnienia.
• Informacja Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o obniżeniu wymiaru etatu zamiast urlopu wychowawczego.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.