Opublikowane: 18.02.2010

Przepis dotyczący podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców niezgodny z Konstytucją

W dniu 16 lutego 2010 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niezgodny z Konstytucją.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 16 lutego 2010 r. (P 16/09):

„Nie ma podstaw do różnicowania sytuacji pracowników i zleceniobiorców
§ 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, przez to, że nie dotyczy zleceniobiorców wykonujących pracę w zakładzie pracy lub miejscu wyznaczonym przez pracodawcę w zakresie wartości świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalentów za te świadczenia wypłacane zgodnie z przepisami wydanymi przez Radę Ministrów lub właściwego ministra, a także ekwiwalentów pieniężnych za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego, jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji”.

W § 2 ust. 1 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. znajduje się katalog dochodów, które nie stanowią podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, uiszczanej przez pracodawcę i zleceniodawcę.

W niezgodnym z Konstytucją pkt 6 wśród takich dochodów wymienia się: wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalenty za te świadczenia wypłacane zgodnie z przepisami wydanymi przez Radę Ministrów lub właściwego ministra, a także ekwiwalenty pieniężne za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego oraz wartość otrzymanych przez pracowników bonów, talonów, kuponów lub innych dowodów uprawniających do otrzymania na ich podstawie napojów bezalkoholowych, posiłków oraz artykułów spożywczych, w przypadku gdy pracodawca, mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, nie ma możliwości wydania pracownikom posiłków i napojów bezalkoholowych.

Z ww. dochodów „wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalenty za te świadczenia wypłacane zgodnie z przepisami wydanymi przez Radę Ministrów lub właściwego ministra, a także ekwiwalenty pieniężne za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego” dla zleceniobiorców stanowi podstawę wymiaru składek emerytalnych i rentowych, różnicując w ten sposób sytuację pracowników zleceniobiorców.

Organy rentowe traktują ten przepis – w związku z § 1 rozporządzenia i opierając się na wykładni gramatycznej – jako „nieobejmujący dochodów osiąganych przez zleceniobiorców”. W tej interpretacji zwolnienie wynikające z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia dotyczy tylko pracowników, a to oznacza, że nie obejmuje osób wykonujących pracę np. na podstawie umowy-zlecenia.

Do takiej interpretacji nie dają podstaw przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy Kodeksu pracy.

Zgodnie z informacją przedstawioną przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej z materiałów i uzasadnienia dołączonego do rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. nie jest wiadome, czym kierował się prawodawca, różnicując sytuację prawną w zakresie obliczania wymiaru składek osób zatrudnionych na innej podstawie niż umowa o pracę.

Uznany za niegodny z Konstytucją § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. traci moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od ogłoszenia powyższego wyroku w Dzienniku Ustaw.

Wkrótce powinny ruszyć prace w resorcie pracy nad zmianą rozporządzenia, w szczególności ze względu na jego niekonstytucyjność, ale także ze względu na fakt, że zjawisko zatrudniania osób fizycznych na podstawie innej niż umowa o pracę ma obecnie duże znaczenie społeczne.

Dorota Kriger