Czy urlop wychowawczy jest płatny? Warunki dodatku 400 zł

Urlop wychowawczy a „płatny urlop wychowawczy”

W praktyce często używa się określenia „płatny urlop wychowawczy”, ale z punktu widzenia Kodeksu pracy jest ono nieprecyzyjne. Urlop wychowawczy jest urlopem niepłatnym. Oznacza to, że pracodawca nie wypłaca za ten czas wynagrodzenia ani świadczenia urlopowego.

Możliwe jest natomiast uzyskanie świadczeń rodzinnych: zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. To nie jest wynagrodzenie od pracodawcy, lecz świadczenie przyznawane na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, po spełnieniu warunków dochodowych i formalnych.

Kiedy pracownik ma prawo do urlopu wychowawczego?

Zgodnie z art. 186 Kodeksu pracy pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia, a więc nie musi to być wyłącznie staż u obecnego pracodawcy.

Jeżeli więc pracownica po porodzie podjęła pracę na 1/4 etatu i przepracowała 3 miesiące, trzeba ustalić, czy przed tą pracą miała inne okresy zatrudnienia. Jeżeli łącznie ma co najmniej 6 miesięcy stażu pracowniczego, może spełniać podstawowy warunek do urlopu wychowawczego. Jeżeli jej jedyny staż pracowniczy to 3 miesiące obecnej pracy, prawa do urlopu wychowawczego jeszcze nie nabyła.

Urlop wychowawczy przysługuje w wymiarze do 36 miesięcy, co do zasady nie dłużej niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Jeden miesiąc z tego wymiaru jest nieprzenoszalny i przysługuje drugiemu rodzicowi albo opiekunowi. W praktyce jeden rodzic może więc zwykle wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy, chyba że zachodzi wyjątek przewidziany w przepisach, np. drugi rodzic nie żyje albo nie przysługuje mu władza rodzicielska.

Jak złożyć wniosek o urlop wychowawczy?

Urlop wychowawczy jest udzielany na wniosek pracownika. Wniosek składa się w postaci papierowej albo elektronicznej w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca ma obowiązek taki wniosek uwzględnić.

Jeżeli pracownik złoży wniosek zbyt późno, pracodawca nie może go po prostu odrzucić z tego powodu. W takiej sytuacji udziela urlopu nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku. Pracownik może też wycofać wniosek, ale powinien zrobić to nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu, składając oświadczenie w postaci papierowej albo elektronicznej.

Urlop wychowawczy można wykorzystać najwyżej w 5 częściach. Rodzice albo opiekunowie mogą korzystać z niego jednocześnie, ale ich łączny okres korzystania z urlopu nie może przekroczyć maksymalnego wymiaru przewidzianego przepisami.

Umowa na czas określony a urlop wychowawczy

Jeżeli pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy na czas określony, urlop wychowawczy może trwać tylko do końca zatrudnienia. Sam wniosek o urlop wychowawczy nie przedłuża umowy o pracę do końca planowanego urlopu. Umowa rozwiąże się z upływem terminu, na jaki została zawarta, a wraz z zakończeniem stosunku pracy zakończy się również urlop wychowawczy.

W opisanej sytuacji umowa zawarta na 2 lata nie stanie się umową dłuższą tylko dlatego, że pracownica złoży wniosek o urlop wychowawczy. Trzeba więc porównać planowany okres urlopu z datą końcową umowy.

Kiedy przysługuje dodatek 400 zł w czasie urlopu wychowawczego?

Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wynosi 400 zł miesięcznie. Aby go otrzymać, trzeba mieć najpierw prawo do zasiłku rodzinnego. Samo udzielenie urlopu wychowawczego przez pracodawcę nie wystarcza.

Prawo do zasiłku rodzinnego zależy przede wszystkim od kryterium dochodowego. Zasiłek rodzinny przysługuje, gdy przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 674 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, próg wynosi 764 zł na osobę.

Od 2016 r. działa mechanizm „złotówka za złotówkę”. Oznacza to, że niewielkie przekroczenie kryterium dochodowego nie zawsze pozbawia prawa do świadczeń, ale może spowodować ich odpowiednie obniżenie. Jeżeli po obliczeniu świadczenie byłoby niższe niż 20 zł, nie jest wypłacane.

Dodatek nie przysługuje m.in. wtedy, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy krócej niż 6 miesięcy. Nie przysługuje również, gdy podjęta lub kontynuowana praca zarobkowa uniemożliwia osobistą opiekę nad dzieckiem, gdy osoba korzysta w tym czasie z zasiłku macierzyńskiego albo świadczenia rodzicielskiego, a także w innych przypadkach wskazanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Przez jaki czas można pobierać dodatek?

Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje nie dłużej niż przez:

• 24 miesiące kalendarzowe przy opiece nad jednym dzieckiem,
• 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli opieka dotyczy więcej niż jednego dziecka urodzonego podczas jednego porodu,
• 72 miesiące kalendarzowe, jeżeli opieka dotyczy dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jeżeli oboje rodzice albo opiekunowie prawni jednocześnie korzystają z urlopu wychowawczego, przysługuje tylko jeden dodatek. Za niepełny miesiąc dodatek oblicza się proporcjonalnie, w wysokości 1/30 kwoty miesięcznej za każdy dzień.

Przy dziecku z niepełnosprawnością trzeba rozróżnić dwie kwestie: urlop wychowawczy z Kodeksu pracy oraz dodatek do zasiłku rodzinnego. Rodzicom lub opiekunom dziecka z niepełnosprawnością może przysługiwać dodatkowy urlop wychowawczy do 36 miesięcy, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18 lat. Odrębnie ustala się prawo do dodatku z ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Czy można pracować w czasie urlopu wychowawczego?

W czasie urlopu wychowawczego pracownik może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego albo innego pracodawcy, prowadzić inną działalność, uczyć się lub szkolić, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Gdy pracodawca ustali, że pracownik trwale zaprzestał osobistej opieki nad dzieckiem, może wezwać go do powrotu do pracy w terminie określonym w przepisach.

Trzeba jednak pamiętać, że dla dodatku 400 zł znaczenie ma również ustawa o świadczeniach rodzinnych. Kontynuowanie albo podjęcie pracy, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, może pozbawić prawa do dodatku.

Ochrona pracownika w czasie urlopu wychowawczego

Pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę od dnia złożenia przez pracownika wniosku o urlop wychowawczy do dnia zakończenia tego urlopu. Ochrona nie działa jednak bezwzględnie. Rozwiązanie umowy może być dopuszczalne m.in. w razie ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym albo innym odpowiadającym kwalifikacjom pracownika, na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu.

Co z pracą na część etatu?

Wymiar etatu nie przekreśla prawa do urlopu wychowawczego. Pracownik zatrudniony na 1/4 etatu również może mieć prawo do urlopu wychowawczego, jeżeli spełnia warunki ustawowe. Decydujące znaczenie ma pozostawanie w stosunku pracy i wymagany staż zatrudnienia, a nie to, czy pracownik pracuje na pełny etat.

Osoba uprawniona do urlopu wychowawczego może zamiast korzystania z urlopu złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy, ale do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego etatu. Ten wariant ma sens głównie wtedy, gdy pracownik pracuje w wymiarze wyższym niż 1/2 etatu i chce czasowo ograniczyć pracę, zachowując zatrudnienie.

Odpowiedź na opisany przypadek

Jeżeli córka ma za sobą wyłącznie 3 miesiące pracy na podstawie obecnej umowy i nie ma wcześniejszych okresów zatrudnienia wliczanych do stażu, nie spełnia jeszcze podstawowego warunku 6 miesięcy zatrudnienia do urlopu wychowawczego. Jeżeli jednak miała wcześniejsze zatrudnienie pracownicze i łącznie osiąga co najmniej 6 miesięcy, może złożyć wniosek o urlop wychowawczy.

Inaczej trzeba ocenić świadczenia pieniężne. Urlop wychowawczy nie będzie płatny przez pracodawcę. Dodatek 400 zł miesięcznie będzie możliwy tylko wtedy, gdy córka uzyska prawo do zasiłku rodzinnego, spełni kryterium dochodowe oraz pozostałe przesłanki z ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym warunek odpowiedniego okresu pozostawania w stosunku pracy bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego.

FAQ

Czy urlop wychowawczy jest płatny?

Nie. Urlop wychowawczy jest urlopem niepłatnym. Można natomiast ubiegać się o zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Czy po 3 miesiącach pracy można iść na urlop wychowawczy?

Tak, ale tylko wtedy, gdy po doliczeniu poprzednich okresów zatrudnienia pracownik ma łącznie co najmniej 6 miesięcy stażu. Jeżeli 3 miesiące obecnej pracy to cały staż pracowniczy, warunek nie jest jeszcze spełniony.

Czy dodatek 400 zł przysługuje każdemu na urlopie wychowawczym?

Nie. Dodatek przysługuje tylko osobie uprawnionej do zasiłku rodzinnego, która spełnia warunki z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Najczęściej decydujące są dochody rodziny, wymagany okres pozostawania w stosunku pracy oraz faktyczne sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.

Czy urlop wychowawczy przedłuża umowę na czas określony?

Nie. Jeżeli umowa o pracę kończy się w czasie urlopu wychowawczego, urlop kończy się wraz z ustaniem zatrudnienia. Wniosek o urlop wychowawczy sam w sobie nie przedłuża umowy terminowej.

Ile wcześniej trzeba złożyć wniosek o urlop wychowawczy?

Wniosek należy złożyć co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Jeżeli pracownik złoży go później, pracodawca udziela urlopu nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Czy można pracować podczas urlopu wychowawczego?

Można, jeżeli praca nie uniemożliwia osobistej opieki nad dzieckiem. Jeżeli praca faktycznie wyłącza taką opiekę, może to mieć konsekwencje zarówno pracownicze, jak i świadczeniowe.

Czy przy dziecku z niepełnosprawnością zasady są inne?

Tak. Przepisy przewidują dodatkowy urlop wychowawczy na opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnością, a przy świadczeniach rodzinnych obowiązuje wyższe kryterium dochodowe 764 zł na osobę. Trzeba jednak mieć odpowiednie orzeczenie i spełnić pozostałe warunki.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 186–186⁸.
• Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 5 i art. 10.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – urlop wychowawczy.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.